Με μια σειρά video μικρής διάρκειας ξεκινώ μια προσπάθεια ενημέρωσης για τα όσα ενδιαφέροντα βρίσκω στις περιηγήσεις μου στο διαδίκτυο αναφορικά με την μουσική.
Το πρώτο βίντεο αφορά την υπηρεσία TinySong μέσω της οποίας μπορείτε να μοιραστείτε τις μουσικές σας προτιμήσεις με φίλους στα διάφορα κοινωνικά δίκτυα.

Με ελάχιστες κινήσεις μπορείτε να βρείτε το αγαπημένα σας κομμάτια και να μοιραστείτε με τους φίλους σας τη διεύθυνση που θα τα ακούσουν. Εύκολα και άμεσα στείλτε το σύνδεσμο του αγαπημένου σας τραγουδιού και διαδράστε στη συνέχεια αν το επιθυμείτε με το περιβάλλον της μουσικής υπηρεσίας Grooveshark

Share your favorite music with friends video on Youtube

Οι ρηξικέλευθες και ανατρεπτικές την εποχή της κυκλοφορίας του βιβλίου προτάσεις του βρίσκουν σήμερα ολοένα και περισσότερους υποστηρικτές χάρη όχι μόνο στην τεκμηρίωση τους αλλά και την αναγνώριση των μεγάλων κοινωνικών αλλαγών που συντελούνται ταυτόχρονα με τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις και καλούν την αναθεώρηση του τρόπου σκέψης όλων των εμπλεκομένων σε αυτό που ονομάζουμε μουσική βιομηχανία.

Το άρθρο του Gerd Leonhard «Η τιμή της ελευθερίας – Αναδιαμορφώνοντας τη διαδικτυακή οικονομία» αποτελεί μια εξαιρετική συνέχεια της επιστολής του προς τον Λόρδο Μάντελσον, Πρωθυπουργό και Υπουργό Επιχειρήσεων, Καινοτομιών και Δεξιοτήτων του Ηνωμένου Βασιλείου με τίτλο: «Να πώς θα λύσουμε το Πρόβλημα της Μουσικής στο Διαδίκτυο – Να νομιμοποιηθεί!» που αποτελεί κατά την γνώμη μου την πληρέστερη πρόταση στα πλαίσια των αναγκαίων αλλαγών για την διάσωση και αναζωογόνηση της μουσικής δημιουργίας.

Στη νέα του εισήγηση στο επισυναπτόμενο αρχείο επισημαίνω τα κατά την κρίση μου σημαντικά ζητήματα που θέματα που  σηματοδοτούν την μετάβαση από το χθες στο σήμερα αναφορικά με τη θέση της μουσικής και των δημιουργών της στο νέο περιβάλλον.

Gerd Leonhard  -  Media Futurist

Η τιμή της ελευθερίας – Αναδιαμορφώνοντας τη διαδικτυακή οικονομία:

Ο Gerd Leonhard εξηγεί γιατί το «δωρεάν» περιεχόμενο μπορεί 
μακροπρόθεσμα να αποβεί προσοδοφόρο

Από το περιοδικό RSA – Καλοκαίρι 2009 – Χρησιμοποιείται κατόπιν αδείας

Η δωρεάν πληροφόρηση, η δωρεάν μουσική, το δωρεάν περιεχόμενο και τα δωρεάν media είναι οι υποσχέσεις της εξέλιξης (ή της επανάστασης) του Ίντερνετ από τις ταπεινές καταβολές του Παγκόσμιου Ιστού και τη δημόσια εγγραφή (IPO) της Netscape στις 9 Αυγούστου του 1995.   Κάτι που ξεκίνησε ως περίπλοκη διανομή απλού κειμένου, εικόνων κακής ποιότητας και υπερβολικά συμπιεσμένων MP3 μέσα από ηλεκτρονικούς πίνακες ανακοινώσεων έχει πλέον διαδοθεί σε κάθε σημείο της βιομηχανίας περιεχομένου, αλλά ακόμα και σε πραγματικές (κι όχι ηλεκτρονικές) υπηρεσίες, όπως οι ενοικιάσεις αυτοκινήτων.  Αναμφίβολα, αυτό το «δωρεάν» αποτελεί αυτονόητη προσδοκία των νεαρών ψηφιακών αυτοχθόνων ενώ πλέον συμμετέχουν σ’ αυτό και οι παλιότερες γενιές.

Πέρα απ’ την ήδη συνταρακτική δύναμη του παλιού καλού Web 1.0, βλέπουμε μια παγκόσμια στροφή προς το mobile internet – έναν Παγκόσμιο Ιστό που, επιτέλους, είναι τόσο εύχρηστος που ακόμα κι η γιαγιά μου μπορεί να τον χρησιμοποιήσει.  Ενώ πριν 5 χρόνια χρειαζόμασταν έναν «αληθινό» υπολογιστή, συνδεδεμένο με ένα σωρό καλώδια για να μπούμε σ’ αυτόν το χώρο που ονομάζεται «Ίντερνετ» και να λάβουμε μέρος σε μια παγκόσμια ανταλλαγή περιεχομένου, σήμερα χρειαζόμαστε απλώς ένα έξυπνο τηλέφωνο και μια βασική σύνδεση δεδομένων.  Μόνο με το πάτημα ενός κουμπιού κάνουμε τη δουλειά μας – ή καλύτερα, κάνουμε freeloading.

Ως χρήστες λατρεύουμε το «δωρεάν»˙ ως δημιουργοί, πολλοί από εμάς μισούμε ακόμα και την ίδια τη σκέψη.  Όταν η πρόσβαση ισοδυναμεί με de facto ιδιοκτησία, πώς μπορούμε να πουλάμε τα αντίτυπα των δημιουργιών μας;  Θα αρκεστούμε στο να δίνουμε συναυλίες ενώ η μουσική μας γυρίζει τον κόσμο σε κοινωνικά δίκτυα ή θα βγάζουμε τα εσώψυχά μας στο blogging (πλέον: tweeting) χωρίς να παίρνουμε φράγκο απ’ όλο αυτό;

Όσο τρομακτικό κι αν φαίνεται, δε γίνεται πια να αρκεστούμε στους πυλώνες του Content1.0, όπως το λεγόμενο πάγιο τέλος που παίρνουν οι δισκογραφικές εταιρίες των ΗΠΑ «ανά αντίγραφο» ενός κομματιού (0,091 δολάρια).   Κανείς δεν ξέρει πια τι καθορίζει ένα αντίγραφο, εφόσον το διαδικτυακό ισοδύναμο του αντίγραφου (το on-demand παίξιμο του τραγουδιού στα ψηφιακά δίκτυα) μπορεί να λαμβάνει χώρα εκατοντάδες εκατομμύρια φορές τη μέρα.  Κανένας διαφημιστής ή ISP – ούτε καν η Google – δε διαθέτει τόσα χρήματα για να πληρώσει το συνθέτη (ή μάλλον τη δισκογραφική), τουλάχιστον ώσπου οι διαφημιστές να αρχίσουν να διαπραγματεύονται το 30-50% τουλάχιστον του 1 τρις δολαρίων από τον παγκόσμιο προϋπολογισμό τους για το μάρκετινγκ και τη διαφήμιση.

Οι παραδοσιακές προσδοκίες και οι προ-διαδικτυακές συμφωνίες αδειοδότησης είναι ακριβώς που συγκρατούν τις συμφωνίες του YouTube με οργανισμούς μουσικών δικαιωμάτων όπως οι PRS και GEMA: έτσι συνήθιζαν να πληρώνονται αυτοί οι οργανισμοί για τη μουσική που αντιγράφεται κι έτσι θέλουν να πληρώνονται τώρα.  Αυτή η απάθεια δημιουργεί σοβαρά εμπόδια στις απανταχού βιομηχανίες των media.  Ωστόσο, πίσω απ’ το φλέγον ζήτημα του χρήματος κρύβεται μια πολύ πιο σημαντική αλλαγή:  το επώδυνο πέρασμα από ένα συγκεντρωτικό σύστημα κυριαρχίας κι ελέγχου σε ένα νέο οικοσύστημα, βασισμένο σε ανοιχτά και συνεργασιακά μοντέλα.  Πρόκειται για το πέρασμα από τα μονοπώλια και τα καρτέλ στις διασυνδεδεμένες πλατφόρμες, όπου η συνεργασία και η κατανομή των κερδών αποτελούν στάνταρ διαδικασίες.  Στις περισσότερες χώρες, η νομοθεσία για τα πνευματικά δικαιώματα παρέχει στους δημιουργούς την απόλυτη κι απεριόριστη δικαιοδοσία να πουν ναι ή όχι στη χρήση της δουλειάς τους.  Οι κάτοχοι των δικαιωμάτων έχουν καταφέρει να κυριαρχήσουν στο οικοσύστημα, με αποτέλεσμα τα τελευταία 50 χρόνια στις περισσότερες μεγάλες εταιρίες περιεχομένου να εφαρμόζεται ευρέως το «ο λόγος μου είναι νόμος».

Κι ερχόμαστε στο Ίντερνετ: Εδώ έχουμε να κάνουμε με το 95% του πληθυσμού.  Η νοοτροπία της αύξησης της τιμής χάριν εκφοβισμού είναι παντελώς ανώφελη.  Είτε μας αρέσει είτε όχι, το να μη δώσουμε άδεια για νόμιμη χρήση του περιεχομένου μας επειδή απλώς δε μας αρέσουν οι όροι (ή η εταιρία που ζητά την άδεια) θα αντιμετωπίζεται ως «ζημιά» στα ψηφιακά δίκτυα και η κυκλοφορία πολύ απλά θα την παρακάμπτει.  Το Ίντερνετ και οι εκατομμύρια έξυπνοι χρήστες του, οι εφευρέτες και οι στρατιές συνεργατών θα βρουν τρόπους να χρησιμοποιήσουν τη δημιουργία μας έτσι κι αλλιώς.  Ναι, μπορούμε να κάνουμε μήνυση στο Napster, το Kazaa ή το PirateBay και να κάνουμε όσες τρύπες στο νερό θέλουμε.  Μπορούμε να πληρώσουμε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε δικηγόρους και λομπίστες της βιομηχανίας, αλλά κανείς δε θα μας βοηθήσει να νομισματοποιήσουμε ό,τι δημιουργούμε.  Η λύση δεν είναι κάποια έξυπνη νομική κίνηση ούτε κάποιο τεχνικό τρικ (Θυμηθείτε την καταστροφική χρήση και πλέον πλήρη αποτυχία της Διαχείρισης Ψηφιακών Δικαιωμάτων (DRM) στην ψηφιακή μουσική).  Η λύση βρίσκεται στη δημιουργία νέων επιχειρησιακών μοντέλων και στην υιοθέτηση μιας νέας οικονομικής λογικής που ταιριάζει σε όλους˙ μιας λογικής βασισμένης στη συνεργασία, την αμοιβαία δέσμευση κ.ο.κ – ακόμα ακόμα και στην αμοιβαία εμπιστοσύνη, σε ένα οικοσύστημα κι όχι ένα εγωσύστημα.  Όταν το αποδεχθούμε αυτό, μπορούμε να αρχίσουμε να ανακαλύπτουμε τις τεράστιες δυνατότητες που μπορεί να μας προσφέρει η οικονομία του διαδικτυακού περιεχομένου.

Free, feels-like-free και freemium

Πολλά έχουν γραφτεί γύρω από την επίμονη τάση προς το δωρεάν περιεχόμενο στο Ίντερνετ.  Είναι σκόπιμο να κάνουμε μια διάκριση ανάμεσα σ’ αυτούς όρους προκειμένου να αναπτύξουμε γύρω τους τα νέα μοντέλα εσόδων.  “Free” (δωρεάν) σημαίνει ότι κανείς δεν πληρώνεται σε σκληρό νόμισμα.  Το περιεχόμενο παρέχεται με άλλα ανταλλάγματα, όπως το ευρύτερο κοινό, το ταχύτερο μεταδιδόμενο μάρκετινγκ ή ταχύτερη διάδοση από στόμα σε στόμα.  Μπορεί να έχω όφελος από την προσοχή του κόσμου, αλλά έτσι δε θα καταφέρω να πληρώσω το ενοίκιο ή να πάρω φαΐ στα παιδιά μου.  «Δωρεάν» σημαίνει… κυριολεκτικά καθόλου χρήματα.

To “feels-like-free” (κατ’ επίφασιν δωρεάν) απ’ την άλλη, σημαίνει ότι οι δημιουργοί βγάζουν πραγματικό χρήμα ενώ καταναλώνεται το περιεχόμενό τους – μόνο που ο χρήστης το θεωρεί «δωρεάν».  Η πληρωμή μπορεί να γίνεται (δηλαδή να σπονσοράρεται ή να αναλαμβάνεται) από έναν τρίτο εταίρο (όπως η τελευταία προσφορά της Google για δωρεάν μουσική στην Κίνα, Top100.cn)˙ μπορεί να γίνει πακέτο (όπως η καινοτομική προσφορά της Nokia “Comes with music”,  που τοποθετεί τη χρέωση για τη μουσική μέσα στο ίδιο το τηλέφωνο).  Τέλος η πληρωμή μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ήδη υπάρχουσας κοινωνικής, τεχνολογικής ή πολιτισμικής υποδομής (όπως η καλωδιακή τηλεόραση ή τα τέλη άδειας εκπομπής στην Ευρώπη) και συνεπώς να απορροφάται χωρίς πολλή σκέψη.  Οι “feels-like-free” παροχές μπορούν να θεωρηθούν ένας έξυπνος τρόπος αναδιαμόρφωσης του τι και πώς πληρώνει ο κόσμος ούτως ώστε ο πόνος του άμεσου αποχωρισμού των χρημάτων του να μειώνεται και η ίδια η κατανάλωση να μοιάζει συμφέρουσα.

Το “Freemium”  είναι μια λέξη που επινόησαν οι Fred Wilson και Jarid Lukin και που διαδόθηκε ευρέως απ’ τον Chris Anderson του περιοδικού Wired.  To freemium συνδυάζει επιχειρησιακά μοντέλα “free” και “premium” σε νέες μορφές που ακολουθούν την παλιά αρχή του μάρκετινγκ του να προσφέρεις κάτι δωρεάν για να δελεάσεις τους χρήστες για το επόμενο – επί πληρωμή – στάδιο.  Η fermium προσέγγιση έχει εφαρμοστεί επιτυχώς από πολλές εταιρίες του Web2.0, όπως είναι το broadband video, οι υπηρεσίες κλήσης και μηνυμάτων, το Skype («κολλάς» με τις δωρεάν κλήσεις και μετά αγοράζεις τα επιμέρους πακέτα παροχών του Skype) και το Flickr, η μεγαλύτερη ιστοσελίδα φωτογραφιών στο Ίντερνετ (δίνεις 29,99 δολάρια για λίγο ακόμα αποθηκευτικό χώρο και για την κάρτα FlickrPro).  Το συμπέρασμα είναι όλο το ψηφιακό περιεχόμενο (περιλαμβανομένων των βιβλίων) φεύγει από τα επί πληρωμή σκληρά αντίγραφα ή αντίτυπα για να περάσει σε υπηρεσίες “feels-like-free” ή “fermium” καθώς και σε πακέτα πρόσβασης – ενώ σε κάθε περίπτωση διακινούνται τεράστια χρηματικά ποσά.  Κι όσο εμείς οι δημιουργοί παλεύουμε να ξεπεράσουμε τις προκλήσεις του «δωρεάν», ας μην ξεχνάμε ότι τον παλιό καλό καιρό των επί πληρωμή αντιγράφων, ο κόσμος πλήρωνε κυρίως για το κόστος της εκτύπωσης, της μεταφοράς, της παράδοσης και του χώρου αποθήκευσης στη λιανική πώληση.  Οι καταναλωτές δεν πλήρωναν πολλά για το τραγούδι, για τους στίχους ή για την ευφυΐα του σεναριογράφου˙ πλήρωναν κυρίως τους μεσάζοντες, τα στούντιο, τους εκδότες, τους διανομείς και τους εμπόρους.  Επομένως, όταν δεν υπάρχουν αυτά τα κόστη – όπως συμβαίνει με πολλούς μηχανισμούς διανομής στο Ίντερνετ – δεν πλήττεται ο δημιουργός, αλλά οι μεσάζοντες και οι βιομηχανίες που έχουν στηθεί γύρω απ’ αυτόν.
Παρ’ όλα αυτά, επειδή το «δωρεάν» είναι κάτι τόσο ισχυρό σ’ αυτή την οικονομία, πιστεύω ότι θα δούμε πολλές άλλες δημιουργικές εφαρμογές του να ρέουν προς αυτή την κατεύθυνση, απ’ την αρχική προσέλκυση προς την αξιόπιστη «κατανάλωση» του περιεχομένου μας.  Σήμερα, η αποστολή των δισκογραφικών εταιριών, των μάνατζερ και τον εκδοτών είναι να επινοήσουν και να υλοποιήσουν νέες πηγές κερδοφορίας που πολύ απλά δεν υπήρχαν πριν λόγω της εμμονής μας με τον έλεγχο της διανομής και της πώλησης των αντιγράφων.  Κατά συνέπεια, πιστεύω πως η αξία ενός δεδομένου περιεχομένου θα εξαρτάται πρωτίστως από αυτό που ο εμπνευσμένος συν-ιδρυτής του Wired, Kevin Kelly αποκαλεί “The New Generatives”  (νέοι παράγοντες κερδοφορίας)

Αναπτύσσοντας τους νέους παράγοντες κερδοφορίας

Τα νέα μέσα νομισματοποίησης του περιεχομένου περιλαμβάνουν στοιχεία όπως:

Εναλλακτικά πακέτα προσφορών.  Πχ. πώληση μιας εφαρμογής έξυπνου τηλεφώνου που παρέχει πρόσβαση στη μουσική, τα βίντεο και τις φωτογραφίες ενός καλλιτέχνη, αντί για την απλή πώληση του download ενός κομματιού.
Αμεσότητα.  Η άμεση απόκτηση ενός νέου κομματιού, βιβλίου ή ταινίας χωρίς καμιά αναμονή.
Επιμέλεια και φιλτράρισμα.  Η πρόσθετη αξία του να προβάλλει κάποιος τα playlists μου ή να προτείνει τηλεοπτικές εκπομπές και ταινίες.
Μορφές πρόσθετης αξίας, όπως η υψηλότερη ανάλυση (περιλαμβανομένου του 3D), ο καλύτερος ήχος και η ποιότητα της εικόνας.

Η προσωποποίηση, η προσαρμογή και άλλες premium επιλογές θα δημιουργήσουν γόνιμο έδαφος για up-selling, ενώ ήδη εφαρμόζονται ευρέως στο διαδίκτυο, όπως από την εταιρία blogging Typepad.  Ίσως τελικά στο μέλλον οι βασικές υπηρεσίες να είναι εντελώς δωρεάν ή σε πακέτα ή να υποστηρίζονται από διαφημίσεις.  Στη μουσική βιομηχανία είδαμε προσφάτως υπηρεσίες όπως το Spotify να εμφανίζονται με μια παρόμοια προσφορά:  ο χρήστης μπορεί να ακούσει οποιοδήποτε κομμάτι δωρεάν, αλλά μπορεί επίσης να πληρώσει για να ξεφορτωθεί τις ηχητικές διαφημίσεις ή να κάνει χρήση καλύτερων εργαλείων playlisting.  Υποπτεύομαι ότι, λόγο του αυξανόμενου πλούτου των διαθέσιμων δεδομένων και της βελτιωμένης χρήσης λειτουργιών behavioural targeting, σύντομα η ίδια η διαφήμιση θα μετατραπεί σε πολύτιμο «περιεχόμενο», εξουδετερώνοντας έτσι την επιθυμία των καταναλωτών να την ξεφορτωθούν.  Και πάλι, αν ο παγκόσμιος προϋπολογισμός του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων για τη διαφήμιση και το μάρκετινγκ μπορεί εν μέρει να μετατραπεί σε πληρωμή για το περιεχόμενο, οι δημιουργοί θα είναι πολύ ευχαριστημένοι.  Τα εικονικά αγαθά – προϊόντα που πωλούνται και χρησιμοποιούνται αποκλειστικά σε εικονικά περιβάλλοντα (όπως οι άβαταρ σε μια σελίδα προφίλ) – ήδη αποτελούν σημαντική επιχείρηση και θα συνεχίσουν να δημιουργούν πηγές κερδοφορίας για κάθε είδους δημιουργούς περιεχομένου.  Για παράδειγμα, ο δικός μου άβαταρ στον ψηφιακό μου κόσμο μπορεί όταν βρίσκεται σε κάποια εικονική παραλία να θέλει να περιβάλλεται απ’ το τελευταίο κομμάτι του John Mayer – κι άλλα ευρώ για τους δημιουργούς.  Παρομοίως με τα ring-back tones στην Ασία, αυτή είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση του πώς χρησιμοποιώ τη μουσική για να παρουσιάσω τον εαυτό μου μ’ ένα διαφορετικό τρόπο˙  αντί για δική μου κατανάλωση, αγοράζω μουσική για να την ακούν άλλοι – άλλη μια περιοχή με δυνατότητες για πωλήσεις περιεχομένου.

Η αυθεντικότητα της επίσημης σφραγίδας έγκρισης θα αποτελεί σημαντική – κι επί πληρωμή – αξία:  πώς μπορώ να ξέρω ότι ο Πάολο Κοέλο είναι ευχαριστημένος με μια γερμανική μετάφραση του τελευταίου βιβλίου του αν δεν την αγοράσω απ’ τον ίδιο ή από κάποια άλλη πηγή με τέτοια δικαιοδοσία;  Ναι, μπορώ να την κατεβάσω δωρεάν, αλλά δεν μπορώ να ξέρω ότι είναι έγκυρη αν δε διαβάσω το πρώτο κεφάλαιο.  Όταν τα e-books διαδοθούν ευρέως (και Napster-οποιηθούν) αυτό θα είναι σημαντικό.  Πιστεύω ότι οι συγγραφείς θα χρησιμοποιούν ψηφιακά υδατόσημα αυθεντικότητας και άλλες τεχνολογίες για να δίνουν σε κάθε εγκεκριμένο ψηφιακό αντίτυπο την ειδική εγκριτική σφραγίδα που του προσδίδει την αξία του.  Όταν τα κόστη των ψηφιακών βιβλίων κατέβουν σε ένα επίπεδο όπου η πληρωμή είναι αμελητέα και δεν ισοδυναμεί με τιμωρία (το10-20% των έντυπων εκδοχών τους) κι ο αγοραστής νιώθει ότι συμμετέχει στο αυθεντικό δίκτυο θαυμαστών του συγγραφέα, αυτά τα μοντέλα θα δημιουργήσουν τεράστια έσοδα σε πολύ χαμηλότερο κόστος.

Επαναπροσδιορισμός της αξίας

Ένα άλλο όλο και πιο σχετικό ζήτημα είναι η μορφή που μπορεί να πάρει η αμοιβή.  Για τους δημιουργούς, αυτή μπορεί να γίνεται με πολλούς άλλους τρόπους εκτός απ’ την πληρωμή σε μετρητά.  Σήμερα, το Flickr υπερηφανεύεται για πάνω από 3,5 δισεκατομμύρια ανεβασμένες εικόνες από περίπου 12 εκατομμύρια μέλη, πολλά απ’ τα οποία πληρώνουν ευχαρίστως τα 29 δολάρια για το upgrading σε επίπεδο “Pro”.  Οι φωτογράφοι αποκτούν ευρεία έκθεση των φωτογραφιών τους και γίνονται διάσημοι στο Flickr, έχοντας συχνά εκατομμύρια viewers κι εκατοντάδες σχόλια απ’ το παγκόσμιο κοινό του Flickr.  Μπορεί κανένας δημιουργός περιεχομένου να μη δει μετρητά να έρχονται προς το μέρος του, αλλά θα παρατηρήσει μια ισχυρή τάση που δίνει αυξανόμενη αξία στο κοινωνικό κεφάλαιο, την προσωπική επιρροή και σ’ αυτό που συχνά αποκαλούμε «οικονομία φήμης» (“reputation economy”)  Ενώ αυτές οι μορφές αμοιβής ίσως πάρουν χρόνο για να μετατραπούν σε μετρητά (αν συμβεί κάτι τέτοιο), έχουν αρχίσει να γίνονται σημαντικό νόμισμα σ’ έναν κόσμο υπερ-συνδεδεμένων ατόμων.  Απέχουμε περίπου 18-24 μήνες από εκείνο το σημείο απογείωσης της νέας οικονομίας περιεχομένου.  Ένα σημείο στο οποίο όλα θα μπουν στη θέση τους και θα γίνει επιτέλους σαφές το πώς ένα δημιουργικό περιεχόμενο θα αμοίβεται άνετα χωρίς να πρέπει κανείς να επιστρέψει σ’ αυτό που ονομάζω Content1.0 – στον έλεγχο, την ισχύ και τα εμπόδια, όπως το μοντέλο “paid-access+micro-payments” (πρόσβαση επί πληρωμή και μικρο-πληρωμές) που προβάλλει πάλι τελευταία ο μεγιστάνας Rupert Murdoch.  Έχουμε προσπεράσει το σημείο επιστροφής και πλέον κοιτάμε μόνο μπροστά.

Εμείς ως δημιουργοί περιεχομένου ή/και επαγγελματίες της βιομηχανίας περιεχομένου πρέπει να δώσουμε όλη μας την ενέργεια στη διερεύνηση και τη δημιουργία νέων συνεργασιακών μοντέλων κερδοφορίας βασισμένων σε ανοιχτές πλατφόρμες και στη νέα “Sharing Economy” που έχει ήδη κατακτήσει την κοινωνία μας.  Όταν περάσουμε απ’ το εγωσύστημα στο οικοσύστημα, απ’ τα μονοπώλια και τα καρτέλ στις συνεργασίες και τα ανοιχτά συστήματα, είμαι βέβαιος ότι θα ανακαλύψουμε δεκάδες νέους παράγοντες κερδοφορίας που θα επιτρέπουν σε εμάς, τους δημιουργούς, να ευημερήσουμε στο μέλλον.  Τίποτα δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη μοναδική ανθρώπινη δύναμη της αφήγησης ιστοριών και της δημιουργίας.  Όσο περισσότερη τεχνολογία επιστρατεύουμε για τη διανομή και την πρόσβαση στο περιεχόμενο τόσο περισσότερο χρειαζόμαστε αυτές τις καλές ιστορίες.  Αφήστε πίσω τους ελέγχους και τα μονοπώλια, αρχίστε να εμπιστεύεστε τους χρήστες, τους viewers, τους ακροατές και τους θαυμαστές σας και θα δείτε την αξία του δημιουργικού σας έργου να ανεβαίνει σημαντικά.  Μην ξεκινήσετε διερωτώμενοι ποιος θα πληρώσει για το περιεχόμενό σας, αλλά ποιος θα του δώσει προσοχή, ποιος θα σας εμπιστευτεί, ποιος θα σας ακολουθήσει – κι έπειτα συνεργαστείτε με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη για να μετατρέψετε αυτή την προσοχή σε κέρδος.

Κολλημένοι με τα προϊόντα της Google

«Δωρεάν» είναι η λέξη-κλειδί της επιτυχίας για το 2009 και προφανώς για το 2010, όχι μόνο λόγω της υπάρχουσας οικονομικής κρίσης, αλλά κι επειδή την τελευταία δεκαετία της τεχνολογικής προόδου ήδη πολλά προϊόντα παρέχονται πλέον δωρεάν – και το δέλεαρ του «δωρεάν» αποτελεί πανίσχυρο εργαλείο.  Το Gmail της Google καθιστά τις υπηρεσίες email τελευταίας τεχνολογίας διαθέσιμες σε όλους, εντελώς δωρεάν και, κατά συνέπεια, η αγορά Outlook της Microsoft έχει μειωθεί δραματικά.  Σήμερα με το Gmail, η Google αναμένεται να αφανίσει άλλους παροχείς email τους οποίους ως τώρα πληρώναμε, όπως το Apple Mail και το Outlook.  Τα κέρδη που πήγαιναν εκεί πλέον κινούνται κυρίως εντός του βασιλείου της Google.  Έχω δωρεάν Gmail, αλλά πληρώνω πολλά κυβερνο-δολάρια με την προσοχή μου.  Επιτρέπω στην Google να «διαβάσει» τα email μου και να πουλήσει τα δεδομένα μου στους διαφημιστές.  Η χρήση του Gmail κι όλων των υπηρεσιών της Google δημιουργεί ένα τεράστιο ποσό αξίας για την εταιρία.  Όλοι μας έχουμε γίνει παροχείς περιεχομένου στην Google.  Έχει καταφέρει να φέρει τα πάνω-κάτω:  δημιουργεί εξαιρετικά προϊόντα, τα μοιράζει, κι όλοι εμείς τα λατρεύουμε – «κολλάμε» με τα προϊόντα της Google – αλλά οι πρώην μεσάζοντες σιγά-σιγά χάνονται.  Αναδιαμόρφωση ή θάνατος… μια προσφορά της Google και Σια.

Μετάφραση: Θεώνη Ταμπάκη

www.mediafuturist.com  www.twitte.com/gleonhard  www.gerdtube.net

Το αρχικό κείμενο του Gerd Leonhard και η Ελληνική του μετάφραση

Όσοι παρακολουθούν το blog μου θα έχουν πιθανά αναρωτηθεί για το διάστημα που μεσολάβησε χωρίς να γράψω, αναφερθώ, σχολιάσω ή παρουσιάσω κάτι καινούργιο.

Το τελευταίο διάστημα λοιπόν αφιέρωσα πολύ από τον χρόνο μου -επαγγελματικό και προσωπικό- για να στηρίξω την προσπάθεια που γίνεται στο δικτυακό τόπο των Ελλήνων Δημιουργών Έργων Μουσικής που φέρει το όνομα Musicunites και στηρίζεται οικονομικά από την ΑΕΠΙ με την ελπίδα οι δημιουργικοί να βρουν μια διέξοδο επικοινωνίας, ενημέρωσης και προβολής των έργων τους. Όπως κάθε αρχή έτσι και αυτή είναι δύσκολη και στηρίζεται στην στήριξη μιας χούφτας ενεργών δημιουργών που προσφέρουν χρόνο, ενέργεια, πρωτοβουλίες και πολλή φαιά ουσία.

Πέραν του ενημερωτικού του χαρακτήρα ο δικτυακός τόπος του musicunites διαθέτει και ένα forum όπου διεξάγεται η διάδραση μεταξύ των δημιουργών, μελών της κοινότητας.

Πέραν των εισηγήσεων μου στο ενημερωτικό τμήμα του Musicunites δημιούργησα στο φόρουμ μια σελίδα που περιέχει το ιστολόγιο με της καταχωρήσεις μου, τα σχόλια μου σε συζητήσεις, τις θέσεις μου σε διάφορα θέματα και φυσικά φωτογραφίες και δείγματα έργων μου τόσο σε μουσική όσο και βίντεο.

Η σελίδα μου στο forum του Musicunites θα βρείτε εδώ

Τις καταχωρήσεις ιστολογίου μου εδώ

Βίντεο εδώ & εδώ

Oι συνθέσεις μου παίζουν αυτόματα με το που θα επισκεφτείτε την σελίδα μου στο forum

1. Τα μηχανικά δικαιώματα.
2. Τα εκτελεστικά δικαιώματα.
Και τα δύο αυτά δικαιώματα αφορούν στο δικαίωμα της εκμετάλλευσης του έργου (περιουσιακό δικαίωμα)

Μηχανικά δικαιώματα:
Είναι αυτά που απορρέουν για τον δημιουργό από την αποτύπωση – εγγραφή (άμεση ή έμμεση, προσωρινή ή μόνιμη, εν όλω ή εν μέρει με οποιοδήποτε μέσο και μορφή) του μουσικού έργου του σε υλικούς φορείς ήχου ή ήχου και εικόνας (LP, MC, CD, CD-ROM, DVD-ROM, κτλ.) και σε υλικά μέσα [αποθηκευτικά μέσα (σκληροί δίσκοι, USB sticks), συσκευές αναπαραγωγής μουσικής (mp3 players), κινητά τηλέφωνα κτλ.) με σκοπό την κυκλοφορία τους για την εμπορική ή άλλη εκμετάλλευσή τους.

Εκτελεστικά δικαιώματα:
Είναι αυτά που απορρέουν για τον δημιουργό από τη δημόσια εκτέλεση του μουσικού του έργου και την παρουσίαση του στο κοινό, είτε ζωντανά, είτε με την χρήση οποιουδήποτε μηχανικού μέσου (π.χ. ραδιόφωνο, τηλεόραση, CD Player κτλ.), είτε μέσω δικτύων (κινητή τηλεφωνία, internet κτλ.).

Διαβάστε τη συνέχεια…

Δικαιούχοι Συγγενικών Δικαιωμάτων.

Διαφορές Πνευματικών & Συγγενικών Δικαιωμάτων

Εκτός από την προστασία των δημιουργών, η τεχνική πρόοδος δημιούργησε την ανάγκη προστασίας των ερμηνευτών – εκτελεστών καλλιτεχνών, παραγωγών υλικών φορέων ήχου ή/και εικόνας καθώς και των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών.
Τα φυσικά και νομικά αυτά πρόσωπα εισφέρουν πολύτιμα στη δημόσια εκτέλεση, την αναπαραγωγή, τη διάδοση ή και την παραγωγή κάποιων πνευματικών έργων.
Λόγω της τεχνικής δυνατότητας εγγραφής και της ευκολίας του πολλαπλασιασμού των αντιτύπων έργων, οι εισφορές αυτές χρειάζονται προστασία για να μην γίνονται αντικείμενο οικειοποίησης και αθέμιτης εκμετάλλευσης από τρίτους.
Προς την κατεύθυνση αυτή θεσπίσθηκαν ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις, παράλληλες προς την πνευματική ιδιοκτησία και δημιουργήθηκε η κατηγορία των συγγενικών δικαιωμάτων, ήτοι συγγενικών προς την πνευματική ιδιοκτησία.

Συγγενικά δικαιώματα αναγνωρίζονται από τον ελληνικό νόμο για:

- τον καλλιτέχνη που ερμηνεύει ή εκτελεί
- τον παραγωγό των υλικών φορέων ήχου ή/και εικόνας
- το ραδιοτηλεοπτικό σταθμό που εκπέμπει
- τον εκδότη του εντύπου που έχει φροντίσει για τη στοιχειοθεσία και τη σελιδοποίηση
- εκείνον που δημοσιεύει αδημοσίευτα έργα δημιουργών που δεν βρίσκονται εν ζωή
- τον κατασκευαστή βάσεων δεδομένων

Διαβάστε τη συνέχεια…

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΑΣ ΕΝΩΝΕΙ:

MUSICUNITES.GR

Αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι,

Είμαστε Έλληνες δημιουργοί έργων μουσικής, δηλαδή οι άνθρωποι πίσω από κάθε ελληνική μουσική δημιουργία. Είμαστε οι άνθρωποι που αγαπάμε τη μουσική, δημιουργούμε μουσική και ζούμε μέσα από αυτήν.

Απευθυνόμαστε σε εσάς, όλους μαζί και κάθε έναν προσωπικά, γιατί θέλουμε να συζητήσουμε το μέλλον της μουσικής με ανθρώπους με τους οποίους μας ενώνει η αγάπη για αυτήν, αλλά και η κοινή μας πεποίθηση ότι είναι σημαντικό η μουσική να υπάρχει και αύριο.

Και για να γίνει αυτό είναι αναγκαία και απαραίτητη η αναγνώριση, η διαφύλαξη και η τήρηση των ορίων μεταξύ δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.

Μας ενδιαφέρει να ακούσουμε τις σκέψεις και τις απόψεις σας επί των θέσεων και των προτάσεών μας, που θα βοηθήσουν τη μουσική να έχει αύριο και να είναι βιώσιμη, καθώς σήμερα η διακίνηση της μουσικής στο Internet έχει οδηγήσει τη σχέση μας σε ανισορροπία και εμάς σε οικονομικό και καλλιτεχνικό αδιέξοδο.

Σας ευχαριστούμε,

Έλληνες Δημιουργοί Έργων Μουσικής

Είναι ιδιαίτερη χαρά και τιμή για μένα που θα έχω την ευθύνη του συντονισμού της επιτροπής δημιουργών που θα διαχειρίζεται την συζήτηση και τις παρεμβάσεις στο διάλογο που ανοίγουμε με φορείς και το κοινό.

Επιστολές δημιουργών που δημοσιεύτηκαν στο musicunites κατά αλφαβητική σειρά:

Γιώργος Ανδρέου

Gerd Leonhard

Παναγιώτης Καλαντζόπουλος

Νότης Μαυρουδής

Αντώνης Πλέσσας

Κώστας Τουρνάς

Κώστας Φασουλάς

ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ:

Πνευματικό Δικαίωμα ή Πνευματική Ιδιοκτησία αποκτά ο πνευματικός δημιουργός πάνω στο πρωτότυπο έργο του, που περιλαμβάνει: «… πνευματικό δημιούργημα λόγου, τέχνης ή επιστήμης, που εκφράζεται με οποιαδήποτε μορφή, ιδίως τα γραπτά, ή προφορικά κείμενα, οι μουσικές συνθέσεις, με κείμενο ή χωρίς, τα θεατρικά έργα, με μουσική ή χωρίς, οι χορογραφίες και οι παντομίμες, τα οπτικοακουστικά έργα, τα έργα των εικαστικών τεχνών, στα οποία περιλαμβάνονται τα σχέδια, τα έργα ζωγραφικής και γλυπτικής, τα χαρακτικά έργα και οι λιθογραφίες, τα αρχιτεκτονικά έργα, οι φωτογραφίες, τα έργα των εφαρμοσμένων τεχνών, οι εικονογραφήσεις, οι χάρτες, τα τρισδιάστατα έργα που αναφέρονται στη γεωγραφία, την τοπογραφία, την αρχιτεκτονική ή την επιστήμη.» 
(Νόμος 2121/1993, Άρθρο 2, παράγραφοι 1 και 2).
Ο νόμος Νόμος 2121/1993: Πνευματική Ιδιοκτησία, Συγγενικά Δικαιώματα και Πολιτιστικά Θέματα
ΦΕΚ Α 25 1993 – Θέση σε ισχύ : 04.03.1993

Αρχείο PDF.

ΣΕ

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ

Κοινοποίηση:

Πρωθυπουργό κ. Γιώργο Παπανδρέου

Υπουργό Επικρατείας παρά τω Πρωθυπουργώ κύριο Χάρη Παμπούκη

Υπουργό Πολιτισμού κ. Παύλο Γερουλάνο

Υπουργό Υποδομών Μεταφορών και Δικτύων κ. Δημήτρη Ρέππα

Υπουργό Δικαιοσύνης Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κ. Χάρη Καστανίδη

Υπουργό Εσωτερικών Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης κ. Γιάννη Ραγκούση

Υπουργό Παιδείας δια βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων κα Άννα Διαμαντοπούλου

Υπουργό Οικονομικών  κ. Γιώργο Παπακωνσταντίνου

Υπουργό Προστασίας του Πολίτη κ. Μιχάλη Χρυσοχοίδη

Κοινοβουλευτικές Ομάδες πολιτικών κομμάτων

Έλληνες Ευρωβουλευτές όλων των κομμάτων

Οργανισμό Πνευματικής Ιδιοκτησίας

ΘΕΜΑ:   Πνευματική Δημιουργία  στο Διαδίκτυο

Πρόκληση ή Απειλή ;

Το σύνολο των πνευματικών δημιουργών , των παραγωγών, των ερμηνευτών και εκτελεστών πνευματικών έργων, συσπειρώνονται, ευθυγραμμίζονται  και κινητοποιούνται για την προστασία των πνευματικών έργων στο διαδίκτυο μέσω των 14 Οργανισμών Συλλογικής Διαχείρισης Πνευματικών και Συγγενικών Δικαιωμάτων που τους εκπροσωπούν.

Οι υπογράφοντες δια των εκπροσώπων τους Οργανισμοί Συλλογικής Διαχείρισης Πνευματικών και Συγγενικών δικαιωμάτων,  σας καλούμε σε Συνέντευξη Τύπου που θα δοθεί τη Δευτέρα 30 Νοεμβρίου 2009 και ώρα 12.μμ στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων ( Ακαδημίας 50) , αίθουσα «Αντώνης Τρίτσης» με θέμα τη μη νόμιμη χρήση και εκμετάλλευση των πνευματικών έργων και των προϊόντων πολιτισμού στο διαδίκτυο.

Για πρώτη φορά οι 14 υπογράφοντες Οργανισμοί που εκπροσωπούν το σύνολο των πνευματικών ανθρώπων της χώρας, δικαιώματα  εκατοντάδων χιλιάδων ξένων δικαιούχων στην Ελλάδα και τις παραγωγικές δυνάμεις προϊόντων πολιτισμού, ενώνουν τις δυνάμεις, την τεχνογνωσία, τις θέσεις, την εμπειρία και την ανάγκη να αντιμετωπίσουν από κοινού την εποχή, τα δεδομένα της και τους κινδύνους  που ήδη διαφαίνονται με σκοπό  την επίτευξη της ισορροπίας στις σχέσεις δικαιούχων πνευματικών/συγγενικών δικαιωμάτων και χρηστών του διαδικτύου, αλλά και την αναγνώριση  και αποκατάσταση των δικαιωμάτων τους σ αυτό.

Σε μια κοινή προσπάθεια, ενημέρωσης, σύγκλισης,  έκφρασης θέσεων αλλά και προτάσεων προς το κοινό και την Πολιτεία που θα κληθεί μέσω των οργάνων της να πάρει θέση για τη προστασία των  πνευματικών/συγγενικών / ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο διαδίκτυο, συναποφασίστηκε από τους υπογράφοντες Οργανισμούς, σειρά κινητοποιήσεων που θα ανακοινωθούν μέσω του Τύπου και των ΜΜΕ κατά τη διάρκεια της  Συνέντευξης.

Η  κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει ο κόσμος του Πολιτισμού,  έχει φθάσει σε αδιέξοδο.

Αυτή η συγκεκριμένη εποχή των κοινωνικοοικονομικών προκλήσεων , των εξελίξεων που τρέχουν ιλιγγιωδώς, τόσο σε τεχνολογικό, όσο και σε νομικό επίπεδο,  δεν επιδέχεται άλλα περιθώρια αναμονής.

Μαζί ξεκινάμε να την αντιμετωπίσουμε.

Στη Συνέντευξη Τύπου θα παραστούν και θα παρέμβουν  με δηλώσεις γνωστοί πνευματικοί δημιουργοί και καλλιτέχνες από το σύνολο των Τεχνών του ευρύτερου χώρου του Πολιτισμού.

Παρακαλούμε για την παρουσία σας για την κάλυψη και επικοινωνία των θέσεών μας  και την μέσω αυτής έμπρακτη υποστήριξή σας στον Πολιτισμό και στα ανθρώπινα δικαιώματα των δημιουργών και εκφραστών του.

Οι υπογράφοντες Οργανισμοί Συλλογικής Διαχείρισης

ΑΕΠΙ – Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Πνευματικών Δικαιωμάτων Συνθετών  – Στιχουργών – Εκδοτών Μουσικών Έργων

ΑΘΗΝΑ – Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Δημιουργών Θεατρικών &
Οπτικοακουστικών Έργων – Σκηνοθετών

ΑΠΟΛΛΩΝ – Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Δικαιωμάτων Ελλήνων Μουσικών

ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ – Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Μουσικών Πνευματικών Δικαιωμάτων

GRAMMO –IFPI - Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης & Προστασίας Δικαιωμάτων Παραγωγών Υλικών Φορέων Ήχου ή Ήχου & Εικόνας

ΔΙΟΝΥΣΟΣ – Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Δικαιωμάτων Ηθοποιών

ΕΠΟΕ – Οργανισμός Συλλογικής Προστασίας  Εταιρειών Παραγωγής και Διανομής Οπτικοακουστικών Έργων

ΕΡΑΤΩ – Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Δικαιωμάτων Τραγουδιστών –Ερμηνευτών

ΘΕΣΠΙΣ – Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Δικαιωμάτων Θεατρικών Συγγραφέων / Μεταφραστών Θεατρικών Έργων

ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ – Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Δικαιωμάτων Διευθυντών Φωτογραφίας / Σκηνογράφων/ Ενδυματολόγων / Ηχοληπτών / Μοντέρ

ΟΣΔΕΛ - Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου (Συγγραφείς, Μεταφραστές, Δημοσιογράφοι, Εκδότες)

ΟΣΔΕΕΤΕ - Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Έργων των Εικαστικών Τεχνών και των Εφαρμογών τους

PRO.MEDIA - Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Δικαιωμάτων Παραγωγών Οπτικοακουστικών έργων

ΦΟΙΒΟΣ -  Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης και Προστασίας Πνευματικών Δικαιωμάτων Φωτογράφων

Πληροφορίες / Επικοινωνία

Μαίρη Φασουλάκη

Δ/νση Επικοινωνίας

και Πολιτισμού ΑΕΠΙ

Τηλ. 2111029291-3

e mail  marfas@aepi.gr, pr@aepi.gr,

Κιν 6936870068

Να πώς θα λύσουμε το Πρόβλημα της Μουσικής στο Διαδίκτυο – Να νομιμοποιηθεί!

Από την κυκλοφορία του βιβλίου  «The Future of Music: Manifesto for the Digital Music Revolution» το 2005 που o Media Futurist  Gerd Leonhard συνέγραψε  από κοινού με τον David Kusec (εκδοτικός οίκος Berklee Press) και στην συνέχεια με το βιβλίο του «Music 2.0″ και πλήθος ομιλιών, παρουσιάσεων, διαλέξεων, σεμιναρίων και γραπτών τοποθετήσεων μέσω του blog του επισημαίνει την ανάγκη αλλαγής του μοντέλου που μέχρι σήμερα στήριζε την λειτουργία της η μουσική βιομηχανία.

Οι ρηξικέλευθες και ανατρεπτικές την εποχή της κυκλοφορίας του βιβλίου προτάσεις του βρίσκουν σήμερα ολοένα και περισσότερους υποστηρικτές χάρη όχι μόνο στην τεκμηρίωση τους αλλά και την αναγνώριση των μεγάλων κοινωνικών αλλαγών που συντελούνται ταυτόχρονα με τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις και καλούν την αναθεώρηση του τρόπου σκέψης όλων των εμπλεκομένων σε αυτό που ονομάζουμε μουσική βιομηχανία.

Η επιστολή του προς τον Λόρδο Μάντελσον, Πρωθυπουργό και Υπουργό Επιχειρήσεων, Καινοτομιών και Δεξιοτήτων του Ηνωμένου Βασιλείου με τίτλο: «Να πώς θα λύσουμε το Πρόβλημα της Μουσικής στο Διαδίκτυο – Να νομιμοποιηθεί!» αποτελεί κατά την γνώμη μου την πληρέστερη πρόταση στα πλαίσια των αναγκαίων αλλαγών για την διάσωση και αναζωογόνηση της μουσικής δημιουργίας.

Το κείμενο πρωτότυπης επιστολής θα βρείτε εδώ. Την μετάφραση της στα Ελληνικά θα βρείτε εδώ.

Πρόσφατα κείμενα και προτάσεις μου όσον αφορά τη μουσική βιομηχανία θα βρείτε στους ακόλουθους συνδέσμους:

Mουσική: ΝΑΙ! – Μουσική βιομηχανία: Τι;

Παρακαλώ μην μας ΚΛΕΒΕΤΕ!!

Intro to music Business podcast

Περισσότερες πληροφορίες για το Gerd Leonhard και το έργο του θα βρείτε στους συνδέσμους που ακολουθούν:

Gerd Leonhard Blog

del.icio.us/gleonhard

News dugg by gleonhard

YouTube :: Videos by…

LinkedIn

MediaFuturist

Photos from gleonhard

Twitter: gleonhard

http://friendfeed.com/…